Dvadeset i treće godine trećeg milenijuma, kada se objavljuje Antologija srpske drame izvedene na pozorišnim Susretima u Brčkom, zaokružuje se jedan programski ciklus, koji se odnosi na izdavačku djelatnost i objavljivanje antologija drama. Kroz pet Antologija koje su izašle u razdoblju od 2019 – 2023. godine, objavljeni su najznačajniji dramski tekstovi (njih 87), koji su na trajan način obilježili petodecenijsko trajanje Susreta. Među koricama pet Antologija, od kojih je svaka objavljena u po četiri toma, svoje mjesto su zuauzeli dramski tekstovi i autori koji su izuzetno afirmisali cjelokupni južnoslovenski dramski spisateljski opus.
Kroz Antologije drama svi zainteresovani mogu doći do spoznaja što se sve igralo na pozornici Susreta, i kako su tekli razvojni dramski trendovi svake od nacionalnih drama, kao i one regionalne, južnoslovenske. Dramski tekstovi koji su izvedeni na festivalskoj pozornici u Brčkom od 1974-2023. godine konstituišu svojevrsni vidljivi interkulturalni i intertekstualni dijalog koji je posvećen teatru i dramskom spisateljstvu. Takav dijalog je u daljnjem ispoljavanju posvećen i svakoj posebnoj dramskoj baštini unutar korpusa istorodnih jezika koje svi razumiju i za koje ne treba poseban prevodilac. Tako nešto se istovjetno odnosi, kako na srpsku, tako i bošnjačku i hrvatsku dramsku baštinu. Pomenuti mozaik specifičnih individualnih poetika determiniše pluralizam konvencionalne definisanosti i strukturnog određenja festivalskog bitisanja pozorišnih Susreta. Antologijski tekstovi dramskih igranja će posebno biti zanimljivi onima koji nisu mogli prisustvovati festivalskim zbivanjima, neposredno, u danima njihovih igranja na festivalskoj pozornici.
Počev od 2019. pa preko 2020. i 2021, do 2022. i zaključno sa 2023. godinom, objavljeno je pet Antologija drama koje su izvedene u okviru Festivala pozorišnih / kazališnih Susreta. Objavljeni su dramski tekstovi koji su bili pobjednici Susreta pozorišta/kazališta u Brčkom od 2002-2019 (Antologija BH drame kazališnih Susreta), odnosno 1974-1991.godine (Antologija južnoslovenske drame Susreta pozorišta / kazališta). Tekstovi bošnjačke drame koji imaju antologijski karakter, a koji su izvedeni na Susretima pozorišta/kazališta, a nisu nagrađivani, objavljeni su u ediciji koja je izašla 2021.godine. Dvadeset i druge godine trećeg milenijuma objavljemi se tekstovi iz hrvatske drame koji imaju antologijski karakter i koji zauzimaju svoje zapaženo i posebno mjesto u četrdeset kazališnih susretanja. I poslednja Antologija srpske drame igrane na Susretima pozorišta objavljena je 2023.godine. Kroz pet navedenih Antologija dramskih tekstova zaokružuje se jedan programski krug koji obuhvata četrdeset pozorišnih / kazališnih Susreta tokom pet decenija trajanja.
Sve predstave, izvedene na Festivalu, nastale na spisateljskoj strukturi srpske dramske književnosti nisu tokom trajanja Susreta dobijale nagrade za tekst, što je i razumljivo. Međutim, mnogi protagonisti pozorišnog čina, koji su uzeli učešća u njima, nagrađeni su za svoje kreacije i zauzimaju bitno mjesto u tradiciji trajanja brčanskog Festivala. Objavljivanjem tekstova srpskih dramskih autora, u ovoj četvorotomnoj antologiji, obrađuje se široki tematsko-motivski raspon dramatike u razdoblju od gotovo dva ipo vijeka, od Sterije i Nušića do najnovijih dramskih prikazanja koja se provjeravaju na autentičnim scenskim prikazivačkim vrijednostima. Višeslojna struktura dramskih tekstova srpskih dramskih autora, kroz mnogobrojnu simboliku pojava i činjenica doprinosi povezivanju među južnoslovenskim dramatikama posebno, kao i u cjelovitoj regionalnoj spisateljskoj produkciji.
Izdanje “Antologija srpske drame i Susreti pozorišta” obuhvata četiri toma u kojima je uvršteno dvadeset tekstova srpske dramske baštine, koji su izvedeni na Susretima u radoblju od 1974-2023.godine. Pored autora koji pripadaju krugu nove srpske dramske baštine, i koji stvaraju na prelazu vjekova, XX u XXI, tu su i pojedini autori (Branislav Nušić, Jovan Sterija Popović, Bora Stanković) koji pripadaju dramatologiji druge polovine XIX i prve polovine XX vijeka, iz razloga što su njihove temeljne dramske strukture doživjele nove i drugačije intervencije u predstavi, a što je rezultat rada, prije svega, reditelja (Andraš Urban, Egon Savin) i njihovog specifičnog i originalnog pristupa inscenaciji.
Svi živi autori, kao i naslednici autorskih prava ili institucije koje su otkupile pravo na inscenaciju, su dali saglasnost da se konkretne drame nađu u pomenutoj Antologiji.
U prvi tom Antologije su uvršteni dramski tekstovi: „Koštana“ (Bora Stanković), „Narodni poslanik“ (Branislav Nušić), „Siroti mali hrčki“ (Gordan Mihić), „Bela kafa“ (Aleksandar Popović) i „Porodične priče“ (Biljana Srbljanović)
Dramski tekstovi koji su ušli u drugi tom Antologije su: „Rodoljupci“ (Jovan Sterija Popović), „Vlast“ (Branislav Nušić), „Sveti Georgije ubiva aždahu“ (Dušan Kovačević), „Velika bijela zavjera“ (Dimitrije Vojnov) i „Hadersfild“ (Uglješa Šajtinac).
Treći tom Antologije srpske drame na Susretima pozorišta čine dramski tekstovi: „Pokojnik“ (Branislav Nušić), „Metro-priče iz bijelog svijeta“ (Miroljub Nedović), „Brod za lutke“ (Milena Marković), „Generalna proba samoubistva“ (Dušan Kovačević) i „Mali mi je ovaj grob“ (Biljana Srbljanović).
Dramski tekstovi koji su uvršteni u četvrti tom Antologije su: „Sabirni centar“ (Dušan Kovačević), „Radnička hronika“ (Petar Mihajlović), „Otac i sin“ (Nebojša Romčević), „Moj brat“ (Nebojša Bradić) i „Zlatno doba“ (Željko Stjepanović).
Mnogi od dramskih tekstova ili njihovi pojedini segmenti srpske dramske baštine koja je izvedena na Susretima predstavljaju veoma snažno utisnutu sliku, kako u svijesti doživljavaoca teatra, tako i u širem teatarskom i kulturnom obrascu. U scenskim inscenacijama raznih pozorišnih protagonista dramske strukture, priredjene u ovoj Antologiji, konstituišu specifične dramske dionice, melodije, intonacije, govorne radnje i slične scenske znakove. Mnoga vremena i festivalski formati nisu bili baš najpogodniji za igranje komada srpskih dramatičara. Ali su oni izdržali sve turbulencije, koje su ponekad opravdano, a mnogo više neopravdano izazivali, i svojim trajanjem dobili antologijsku i festivalsku istorijsku potvrdu. Publika koja je gledala pozorišne komade po tekstovima priredjenim u ovoj četvorotomnoj Antologiji se mijenjala, a mijenjali su se i pozorišni izvodjački protagonisti. Pojedine dramaturške intervencije reditelja ili adaptatora tekstova su pratile bilo vremena, što je povećavalo odgovornost onih koji se u konkretnom trenutku nađu na festivalskoj pozornici Susreta i koji tumače likove iz priređene antologijske srpske dramske baštine.
Pišu: Srdjan Vukadinović Jakov Amidžić