Pisac drugog milenijuma Vilijam Šekspir je prisutan na XXXVI Susretima pozorišta/kazalšta u Brčkom. I to zahvaljujući dramskom tekstu Žarka Milenića „Lir, bivši kralj“ iliti tragediji po Šekspiru, kako je naglašeno u podnaslovu ove knjige, koju je izdala Umetnička akademija „Istok“ u Knjaževcu, u okviru svoje biblioteke Scena, 2018. godine.
Četiri vijeka dramatičara milenijuma Vilijama Šekspira, koji su obilježavani šesnaeste godine trećeg milenijuma, su bili povod da se, po ko zna koji put, sagleda djelo ovog autora kroz poruke i ideje koje su uvijek aktuelne.
Interesovanje za Šekspira je i tada, kao i često puta do tada, bilo raznoliko. Neko je to ispoljio kroz predstavu, drugi kroz izložbu, treći kroz stručni ili naučni skup, a Žarko Milenić i pomenuta Umetnička akademija su to uradili kroz knjigu koja pokušava i nastoji da velike ideje ovog pisca i složene karaktere njegovih likova prilagodi savremenom vremenu. Zapravo, da ih sagleda u jednoj modernoj vizuri koja je oslobođena puritanizma jednog zatvorenog društva, što su i bili ambijenti događanja i struktura o kojima je Šekspir pisao, kao i vrijeme kada je to pisao.
Vizura Šekspirovog djela omogućava da se svijet sagleda iz ugla u kojem se ljudski život obesmišljava, ako niski porivi nadvladavaju one egzistencijalne i vrijednosne konstante društva. Tako nešto moguće je razotkriti i novim pristupom i pristupima u tumačenju ideja i likova ovog autora, koji može u startu biti samo eksperiment, pa ako se pokaže neutemeljenost takvog pristupa odustati od toga. A ako ne onda djelo, bez obzira što je u pitanju, tekst ili knjiga idu do kraja i daju jedno novo svijetlo i jednu novu dimenziju djelu ili likovima Vilijama Šekspira.
U svojoj knjizi „Lir, bivši kralj“ Žarko Milenić se nije zaustavio na eksperimentu, nego je svoju viziju, imaginaciju i doživljaj jednog od Šekspirovih veoma složenih likova doveo do štiva koje ima svoju cjelinu i, makar, tri ili četiri osnovne zaokružene značajke.
Prvu čine tačni i precizno postavljeni karakteri likova koji omogućavaju da se u namjeri osvjetljavanja Šekspirovog nauma u modernim konotacijama ostane do kraja. I da se pri tome dobije i izgradi jedan potpuno karakterni junak, kao što je Lir. Jer, Milenić ne želi da preslika lik kralja Lira onako kako ga je Šekspir vidio, nego mu ta potka služi kao povod da kreira jedan novi karakterni obris junaka. On Lira prevodi iz Šekspirovog vremena u vrijeme trećeg milenijuma i situacije koje mu on kao pisac omogućava.
Druga karakteristika ovog dramskog teksta je ironiziranje tragičnih momenata iz doživljaja niskih poriva koji nastoje na taj način formirati i kreirati sistem vrijednosti u društvu. Da bi se razobličili obesmišljavajući napori Šekspirovih karaktera i likova u traganju za egzistencijom treba konstituisati svijet ironije, koja tako kreirana stanja ili pokušaj da se to od nje uradi, i da ista samoironiziranjem postanu sopstvena destrukcija. I Milenić to u potpunosti postiže u svom dramskom tekstu. To je jedan od tih modernih kodova koje autor ove drame koristi i veoma vješto konstruiše u svom tekstu.
Treće, ni jednog trenutka Žarko Milenić u svom tekstu nije podlegao uticaju veličine i pisca Šekspira, i njegovog djela „Kralj Lir“, i preslikavao momente iz pomenutog djela. Gradio je svoju originalnost i autentičnost spisateljskih projekcija na način koji uvažava veličinu i grandioznost i pisca, i djela, ali i da svoja autorska sredstva vodi putem za koji on misli da je najbolji. A to je u Milenićevom slučaju ironija koja njegovu dramu čini originalnom, koherentnom i zanimljivom kako za čitanje, tako i za scenske inscenacije.
Četvrto, Milenić u svom djelu mnogo misli i na glumca, odnosno na buduće protagoniste ove drame ili tragedije po Šekspiru, a ironije, ili autoironije po njemu. Da bi je glumci što lakše prihvatili to nije moguće ako dijalozi imaju neki smiso koji je dalek, imaginarno nestvaran, mnogo više od onoga što je svijet pozorišnih iluzija.
Modernizujući i osavremenjavajući Šekspirovog kralja Lira, samo kao lik i karakter, Milenić je vjerovatno imao u vidu konstataciju Jana Kota da je „Šekspirova modernost možda i najvidljivija u ovom djelu“. U tom djelu u kojemu se kombinuju filozofske okrutnosti koje se prepliću sa sarkazmom i klasičnom retorikom napravio je dodatnu komponentu odgovornosti prema djelu.
Osavremeniti Šekspira u novom dramskom tekstu znači veću odgovornost i veći angažman u kreaciji drame. Raditi po Šekspiru nešto znači da nije dozvoljena improvizacija. I tu leži još jedna od opasnosti za autora koji pribjegava tome naumu.
U ovoj drami Žarko Milenić je izbjegao sve te prepreke i stvorio originalan dramski tekst. A u spoju Šekspirovog vremena i onoga danas je pokazatelj aktuelnosti drame koja bi trebalo da se nađe i na pozornici kao komparacija dva lika, dva karaktera i jedne vrijednosne kategorije, one koja se tiče poznavanja čovjeka u svim njegovim segmentima.
Vremenski i karakterni raspon koji može biti od nekoliko mjeseci do nekoliko godina, odnosno od radosti do tuge, ljubavi do mržnje, blagosti do nemilosrdnosti omogućava da se velike ideje Vilijama Šekspira transponuju u društvenoj stvarnosti, ili makar da se svakidašnjica zamisli pred njima i nad njima. A Žarko Milenić je u potpunosti tome doprinio svojom dramom „Lir, bivši kralj“.
Piše: Srđan Vukadinović
Foto: Dejan Đurković