Monografski zapis kroz dva različita pristupa i sadržaja na određeni način sublimira sve ono što je urađeno u pola stoljeća kroz četrdesdet formata festivalskih Susretanja u Brčkom. Dvije monografije, jedna o “Susretima na sceni jedinstva različitosti”, a druga o “Pola stoljeća pozorišno kazališnih Susreta”, tretiraju sveukupnost festivalskog bića, ukazujući na konkretne značajke u pojedinim vremenskim i konceptualnim traganjima.
Teatarsko biće Susreta pozorišta BiH u Brčkom je veoma kompleksno i sačinjavaju ga: pozorišna djela i predstave u okviru programa Susreta, pozorišne kuće u čijoj produkciji su nastala pozorišna djela koja se prezentuju publici u najsjevernijoj teatarskoj luci Bosne i Hercegovine, pa onda autori dramskih djela koji pišu na bosanskom, hrvatskom ili srpskom jeziku. Taj složeni pozorišni organizam festivalskog bića sačinjavaju još i: glumci, reditelji, scenografi, kostimografi, autori muzike i veliki broj drugih stvaralaca i protagonista koji su učestvovali ili učestvuju u izvođenju predstava na daskama brčanskog Doma kulture. Sastavni dijelovi toga pozorišnog organizma su i štampa kao i ostali mediji koji prate Festival. Neizostavni dio Susreta pozorišta je publika koja svake noći tokom trajanja Festivala u velikom broju prati dešavanja na pozornici i oko nje. Pored naznačene prepoznatljivosti nešto je još veoma bitno za Susrete, a to je da se ovom Festivalu dogodila publika kao najznačajniji dio jednog pozorišnog čina kome je sve podređeno. I još jedno specifično obilježje konstituiše cjelinu pozorišnog bića Susreta, a tiče se mladih dramskih stvaralaca koji su u okviru susreta Akademija dramskih, odnosno scenskih umjetnosti, svake godine (od 2002-2006), sa izuzetkom 2004.godine, pokazali da budućnost bosansko – hercegovačkog teatra počiva na njima, i da su oni sutra ti koji će Susrete pozorišta BiH u Brčkom držati i voditi u određenom energijskom i stvaralačkom kontinuitetu.
Sve prikazane predstave u okviru četrdeset Susreta pozorišta BiH na veoma angažovan način komuniciraju sa aktuelnim društvenim trenutkom. Slučaj je to ne samo sa predstavama autora koji stvaraju na kraju drugog i početku trećeg milenijuma, već i sa djelima koja su napisana u nekim davnim vremenima. Različitosti ponekad kulminiraju na veoma agresivan način, ali u teatru kao u jednom istraživačkom labaratoriju sve te neuralgične tačke moraju se posmatrati na jedan miran i tiolerantan način.Suština je to bitisanja društva različitosti kakvo je bosansko – hercegovačko. Angažman sam po sebi ne znači mnogo ako nije praćen estetskim i teatarskim vrijednostima. Svaka predstava ponaosob nosila po nešto toga specifičnog u sebi. Sve zajedno konstituišu jedinstvo različitosti.
Tradiciju festivalskog egzistiranja pedesete godišnjice života na brčanskim pozorišnim daskama odlikovao je modernizacijski iskorak u smislu prevazilaženja bosansko – hercegovačkih teatarskih, kulturnih i društvenih prepreka. Tradicija i modernizam kao dvije suprostavljene i protivurječne teorijske pojavnosti ne mogu biti podjednako probitačne u eri modernizacijskih dostignuća. Festival u Brčkom je jedinstven po tome u Bosni i Hercegovini što pokazuje modernizacijske prednosti interkulturalizma. Drugu određujujuću ravan opravdanosti koncepcijskog osnova zasnovanog na tradiciji modernizma čine prijavljene predstave, koje se u većini slučajeva zasnivaju na obradi tema iz tradicije ili jednog od tri konstitutivna naroda u Bosni i Hercegovini ili cjelokupnog društva koje angažovano korenspondira sa b-h realitetom, a koje se u scenskim inscenacijama zasniva na modernim kazališnim izražajnim sredstvima. Obrada i dorada tema koje su bile potka pozorišnim predstavama na Susretima, a koje imaju tradicijske konotacije, nije bila zasnovana na mitomaniji kao istorijskoj i društvenoj istini, već se identitet zajednice i sistem vrijednosti grade na modernizacijskim segmentima po kojima je dominantna svijest koja tradiciju iskazanu kroz mit tretira i prihvata kao legendarno moguću i poučnu priču koja u ambijentu modernizacijskih tokova nema bitnijeg uticaja na kreiranje društvenih različitosti.
Vrijeme interkulturalizma i globalizacije nije moguće živjeti kroz tradicijsku mitomaniju, već je ono bivstvujuće u modernizacijskoj virtuelnosti. Tradicija pozorišnih / teatarskih / kazališnih modernosti omogućava da dramski način egzistiranja doprinese razrešenju moderne drame koju bosansko – hercegovačko društvo doživljava i preživljava na prelazu milenijuma. Oslanjanje na sinkretizam plodotvornih momenata tradicije i modernog interkulturalizma koji bi kroz pozorišni angažman bio podsticajan za tranziciju segmenata svijesti je jedan od mogućih ključeva rješenja. Takav koncepcijski okvir obezbjeđuje da u modernosti nadvladaju oni elementi koji su integrirajući, a ne posve razorni.
Različiti istorijski krugovi su oduvijek inspirisali teatarske poslenike na stvaranje i produbljivali njihovu maštu. Savremena teatarska strujanja pokušavaju istrgnuti čovjeka južnoslovenskog prostora iz historije i smjestiti ga u prostore i vrijeme trajanja modernizma, u kome je prisutna igra izmicanja. Nije to apsolutna identifikacija i to nije apsolutna paralela sa istorijskim krugom. Radi se o igri razdvajanja između istorijskog kruga, koji je često zarobljen u mitu i stvarnosti. Susreti pozorišta Bosne i Hercegovine u Brčkom su kroz predstave koje su prikazane tretirali različite istorijske krugove (krug stradanja pojedinca zbog sopostvenih stavova, krug zabranjene ljubavi zbog predrasuda, krug površnog i primitivnog poimanja politike, krug izbjegličke sudbine, krug tranzicijskih gubitnika, krug moćnika i silnika).
Savremeno teatarsko trajanje u svojoj egzistenciji kroz iluziju dočarava autentični doživljaj strukture istorijskog kruga, sprečavajući da mit i zarobljenost uma kreiraju čovjekovu svakidašnjicu trajanja moderne
Pola stoljeća trajanja kazališnih Susreta u Brčkom su svojevrsni društveni, kulturološki i teatrološki čin sa kojim se značajno unapređuje i promoviše pozorišno / kazališno nasleđe i Bosne i Hercegovine, a i regiona. Svi projekti izvedeni u okviru Susreta, u bilo koje vrijeme, bili su svojervrsni mostovi stvaralaštva i komunikacije teatra kao sistema, pozorišnih kuća, predstava, protagonista i svih pojedinaca upućenih na ambijent južnoslovenskog prostora. Sama ideja i misija pozorišnih, odnosno kazališnih Susreta u Brčkom zasnovana je na suštinskoj neophodnosti stvaranja kao kreativnog teatarskog čina i povezanosti onih koji su prepoznati po kvalitetu djelanja. Bez obzira ko su bili pobjednici i laureati na četrdeset organizovanih Susreta, bez ikakve dileme se može reći da su kroz dešavanja na brčanskoj festivalskoj pozornici najviše dobili visoko kreativni pozorišni poslenici, kao i ljudi bez ikakvih predrasuda o bitisanju bilo koga na području na koji je Festival upućen. A iznad svega je dobila festivalska publika u Brčkom koja se može tretirati kao poseban kulturološki fenomen i koja je znala prepoznati estetiku od šunda i kiča, kao i dobro od zla, odnosno humanost kontra dehumunazicije i urušavanja društva. Zbog toga su i Susreti poslije prvih osamnaest kada su bili surovo prekinuti dekonstruktivnim i antihumanizacijskim dešavanjima u društvu, i nastavili svoje trajanje do četrdesetih po redu, sa tendencijom daljeg uzdizanja i organizovanja.
Iz neophodnosti uključenja teatra u značajne društvene resurse baštini se bitna civilizacijska vrednota, a to je biti različit i drugačiji. Opterećenost strahom od različitosti i promjena se razobličuje u magiji teatarskog zbivanja. Dobar su reper teatarska traganja u traženju rješenja društvenih problematičnosti za inovativnijim i neobičnijim. A Susreti pozorišta / kazališta u Brčkom su svoja teatarska i društvena traganja tokom pet decenija i četrdeset festivala zaokružili u 320 predstava koje su nastale iz pera 226 autora. Sve te pozorišne projekte na festivalsku pozornicu donijelo je 1412 glumačkih protagonista i izvođača, zatim 155 reditelja, 138 scenografa, 132 kostimografa, 108 autora muzike i niz drugih protagonista, saradnika i članova autorskih timova. Značajna je i prepoznatljiva to teatarska festivalska baština.
Pozorišni / kazališni Susreti su neupitna društvena i umjetnička činjenica i u narednoj, šestoj, deceniji trajanja, jer su pokazali vitalnost u egzistiranju, koju nije mogla poremetiti ni duboka i velika ljudska kataklizma i tragedija koja je pogodila sve stanovnike južnoslovenskog ambijenta. Jedinstvo različitosti na festivalskoj pozornici je pobjeđivalo, i pobjeđuje sve zluradosti i ostrašćenosti.
Period od pola stoljeća se nepobitno mora i treba notifikovati u publikacijama monografskog karaktera, kako bi stvaralački i produkcijski festivalski proces bio dostupan što širem krugu interesenata. Ljepota festivalskog procesa u teatru i umjetnosti čini život puno ljepšim, čak i kada „ne cvetaju ruže“. Odgovore na mnoga pitanja o smislu postojanja i stvaranja, međuljudskim odnosima i samom životu moguće je pronaći u dvije monografije („Susreti na sceni jedinstva različitosti“ i „Pola stoljeća pozorišno kazališnih Susretanja“), koje zaokružuju u mnogo segmenata događanja na jednom Festivalu.
Pišu: Srdjan Vukadinović i Jakov Amidžić