Tradicionalno svake godine Susreti pozorišta/kazališta u Brčkom počinju sa pozorišno dokumentarnim izložbama koje su posvećene dramskoj baštini i bosanskohercegovačkog, a i južnoslovenskog ambijenta. Sve se one organizuju upravo u određenoj konkretnoj godini povodom nekog od jubileja dramskih stvaralaca i poslenika kojima su posvećene. Ranijih godina su iste bile posvećene isključivo dramskim piscima koji čine spisateljsku dramsku baštinu Festivala koji u svojoj konceptualnoj ravni i počiva na domaćoj drami. U zadnje tri godine na pozorišno-dokumentarnim izložbama zastupljeni su i glumci i reditelji koji su ostavili traga u dramskom prostoru Regiona. Trideset i šesti po redu Susreti pozorišta/kazališta, koji se organizuju devetnaeste godine trećeg milenijuma u svom izložbenom dijelu imaju pet pozorišnih dokumentarnih izložbi. Dvije se posvečene dramskim autorima, dvije glumcima, a jedna reditelju i teoretičaru teatra.
U godini kada se održavaju XXXVI Susreti pozorišta/kazališta vijek je od smrti Svetozara Ćorovića i devet decenija od smrti Ive Vojnovića, dvojice dramskih autora koji su svojim dramama obilježili epohu kraja XIX i početka XX vijeka. Dvojica glumaca koji imaju određene jubileje 2019. godine su Adem Ćejvan, kome je 30 godina od smrti i devet decenija je od rođenja Rudija Alvađa, dvojice protagonista koji su svojim rolama, jedan mnogo više u pozorištu i na filmskom platnu, a drugi u televizijskim serijama i dramama, dali poseban pečat BH glumištu. I devet decenija je od rođenja Josipa Lešića po osnovnoj pozorišnoj vokaciji reditelja, a po dodatnom angažmanu i značajnog historičara i teoretičara drame i pozorišta.
Svojevrsni pozorišni pripovijedač hercegovačkog kraja Svetozar Ćorović (1875 – 1919) je najpoznatiji kada je teatar u pitanju po drami „Zulumćar“. Značajna su i druga djela ovog autora kada je pozorište u pitanju („Adembeg“, „Poremećen plan“, i dr.), ali priča o „Zulumćaru“ je inscenirana u teatrima u BiH, Hrvatskoj, Srbiji i Crnoj Gori. Jedan iz čuvenog mostarskog trojca, pored Alekse Šantića i Jovana Dučića, pripovijedao je upravo o urbanom životu i njegovim nevoljama. I upravo ta Ćorovićeva dramska pričanja su nešto što će svakog pojedinca otrgnuti od nevolje ili makar razmišljanja o njoj.
Sentimentalno vezan za Dalmaciju, a prije svega Dubrovnik i Split, Ivo Vojnović (1857-1929) je ostavio neizbrisiva dramska djela koja su danas obavezni dio lektire. Tu se prije svega misli na „Dubrovačku trilogiju“, „Ekvinocijo“ i „Maškarate ispod kuplja“. Sentimentalnost vezana za dalmatinsko područje je prouzvela posebnu emotivnost u Vojnovićevim djelima. Ponekad se čini da je njegov dramski prostor trajno smješten između kreativnog i opservacije. Otvorenost dramaturgije njegovih djela je bila izazov za mnoga kazališta pa su mu djela igrana i u banjalučkom Narodnom pozorištu Vrbaske banovine, ali i u sarajevskom Narodnom pozorištu, kao i u drugim teatrima širom regiona.
Rijetko se dešavalo u dramskom ambijentu južnoslovenskog pozorišta da je neko uspješno spojio teoriju i praksu. Uglavnom su to bili reditelji Branko Gavella i Hugo Klajn. Ali, to je uspio i Josip Lešić (1929 – 1993). Istraživanja ovog autora unutar pozorišnih arhiva i njegovo priređivanje monografskih publikacija je nešto što je nezaobilazno kada je riječ o teorijsko i istorijskoj teatrološkoj misli u Bosni i Hercegovini i Regionu. S druge strane mnoge režije sa njegovim potpisom u teatrima širom Regiona su ostavile traga u rediteljskim postupcima.
Glumačka veličina Adem Ćejvan (1927 – 1989) je ostvario veliki broj pozorišnih i filmskih uloga koje se pamte kako one u beogradskom Jugoslovenskom dramskom pozorištu, tako i one u u banjalučkom Narodnom pozorištu, tada Bosanske krajine i sarajevskom Narodnom pozorištu.
Glumac koji je bio „skrojen“ po mjeri gledališta je Rudi Alvađ (1929 – 1988). Zapravo to je bio jedan, slobodno se može reći, mitski lik zajedno sa Reihanom Demirdžićem. Pamte se i njegovi pozorišni likovi kreirani u predstavama rađenim u produkciji najviše Malog pozorišta, danas Kamernog teatra 55, a zatim i sarajevskih teatra – Narodnog pozorišta i Pozorišta mladih.
Ostaju da se pamte, ali i da dalje žive, izvrsna djela i predstave i Ćorovića, i Vojnovića, i Lešića, i Ćejvana, i Alvađa. Korenspondiraju djela ovih pozorišnih poslenika, kako u spisateljskom, tako i u rediteljskom i glumačkom smislu sa vremenom kada su nastajala, ali i kada su postavljana na pojedine pozornice širom južnoslovenskog Regiona. Svako djelo od ovih protagonista je probuđivalo pažnju kod doživljavalaca teatra i tjeralo ih da idu u kazalište kada su predstave sa pomenutim protagonistima ili od istih na repertoaru teatra.
Piše: Srđan Vukadinović
Foto: Dejan Đurković