Petog dana Susreta pozorišta/kazališta u Brčkom je trebala, na festivalskoj pozornici, da bude izvedena predstava „Zelena čoja Montenegra“, čiji su autori Momo Kapor i Zuko Džumhur, a u koprodukciji Brogradskog dramskog pozorišta, Gradskog pozorišta iz Podgorice i Grada teatra Budva. Nažalost, zbog bolesti korone, od koje su oboljela tri člana iz ansambla ove predstave, ona nije mogla biti odigrana u okviru Festivala.
Kada se saznalo za ovaj problem, dva dana prije početka Susreta pozorišta/kazališta u Brčkom, pokušalo se sa alternativnim predstavama iz BDP-a („Tiho teče Misisipi“ Vladimira Tabaševića i „Sumrak bogova“ Ivora Marinića), ali se nije uspjelo u tako kratkom roku naći rješenje.
Predstava Mome Kapora i Zuke Džumhura je, inače, imala svoju premijernu izvedbu u avgustu mjesecu u Budvi, u okviru Festivala Grad teatar. Posebne premijerne izvedbe su urađene i u Beogradu, odnosno Podgorici.
Priča iz ove predstave je idealan model za proces pomirenja u područjima koja su pogođena sukobima i vječitom netrpeljivošću jednih, drugih ili trećih. Savršeno je nebitno je li taj sukob projektovan, kao i mnogo puta od strane velikih sila, ili je rezultat lokalnih ili regionlnih razmirica.
Komad „Zelena čoja Montenegra“ je jedna istorijska melodrama koja se bazira na istorijskoj storiji o prijateljstvu ratom suprostavljenih protivnika. Na jednoj strani je crnogorski suveren, tada knjaz Nikola Petrović, a na drugoj, suprostavljenoj, turski visoki oficir Osman- paša. Njih dvojica su bili veliki prijateli i sobni cimeri sa studija na Vojnoj akademiji u Francuskoj. Dvije su se vojske, crnogorska i turska, zavadile zbog niza tadašnjih istorijskih okolnosti, i u bici na Vučjem dolu Osman paša je zarobljen. Ali, dva vladara i dva vojna komandanta nisu bila zavađena, nego su bili prijatelji.
Sam dramski tekst za koji režiju potpisuje Nikita Milivojević je pisan na granici izmedu realnosti i iracionalnosti, između stvarnih istorijskih činjenica i fikcije. Takvo miješane prostornih i vremenskih okolnosti u kojima se nešto zbiva je izuzetno teško za scensku prilagodbu. Puno je to lakše napisati na papiru, nego postaviti u nekoj scenskoj izvedbi. Majstorstvo reditelja u ovoj predstavi je dovelo do scenske situacije u kojoj i nije moguće razlikovati vrijeme i prostor, prošlo u kome se radnja zbiva i sadašnje u koje se ista prenosi u simoličkom smislu. Nemoguće je u pozorišnoj izvedbi razlikovati i stvarno od nestvarnog. I odvojiti jedno od drugog.
Neobično prijateljstvo između dva vojna komandanta rezultiralo je oslobađanjem Omer-paše iz zarobljeništva. U ovoj predstavi nisu bitne emocije. Bitan je čovjek i njegov sistem vrijednosti. Zato je ovo priča o prijateljstvu i čovječnosti koja prevazilazi sve podjele i barijere. U prvom planu, u sukobu dva priatelja je čovjek koji svojim univerzumom prevazilazi i ratove i sve politike koje dovode do takvih stanja.
Pozorišna priča ove koprodukcijske predstave je rediteljsko maštanje o boljem svijetu u kome nema podjela i u kome je najbitnije biti čovjek. Sve ostalo se veoma lako može kompenzirati i nadoknaditi.
Model pomirenja koji promoviše pozorišna predstava „Zelena čoja Montenegra“ je onaj sistem vrijednosti koji nedostaje južnoslovenskom prostoru. Do njega se veoma lako u stvarnom životu može doći, i to: prvo, ako sve strane međusobno sarađuju, i drugo, ultimativno ne izbjegavaju saradnju sa onim drugim ili trećim samo što je različit.
Taj i takav model je moguće promovisati i uspostaviti ako se rade zajednički projekti, kao što je ova predstava, u kojima učestvuju sve zavađene strane. I koje svesrdno u tome sarađuju. Ako je neka od strana prisiljena da učestvuje u tome i takvom projektu, rezultata, a samim tim i pomirenja nema.
Priča o pomirenju u sebi kao najviše vrednote sadrži priču o hrabrosti, časti, ljubavi i ljudskosti koja prevazilazi sve jednostranosti. Ta priča je i priča o istoriji koja opterećuje južnoslovenski region jednostranim tumačenjem. U toj priči je puno podtokova istorije koji kristališu mnoštvo složenih situacija.
Ako se sve to ima, i inkorporira u složenost priče o pomirenju uz rediteljsku maštu, stiže se do rješenja. Pričama koje su lišene pomenutih vrijednosti stiže se na kraj u kome nema pomirenja. U kreiranju takvih momenata rediteljsko majstorstvo Nikite Milivojevića je stiglo do tačke usijanja koja može sve odvesti u proces pomirenja. U suprotnom ništa od toga nema i ništa nije moguće. Staro prijateljstvo se još više učvršćuje, a ova predstava dovodi takvo stanje do kraja.
Uloge u predstavi ostvarili su: Miloš Pejović, Dejan Djonović, Emir Ćatović, Simo Trebješanin, Jelena Simić, Maja Stojanović, Andrija Kuzmanović, Branimir Brstina, i drugi.
Piše: Srđan Vukadinović
Foto: Slaven Vilus – Grad teatar