Florijan Zeler: „Majka“
Režija: Dino Mustafić, Kamerni teatar 55 Sarajevo
Ana, naslovni lik u trećem delu trilogije, „Majka“, francuskog dramatičara Florijana Zelera (prethode „Sin“ i „Otac“), u beskraju svoje usamljenosti, u „praznom gnezdu“, čita roman „Sati“ Majkla Kaningema, po kome je nastao nezaboravni istoimeni film Stivena Doldrija, koji govori o depresiji i samoubistvu Virdžinije Vulf. Ana nema umetničkih pretenzija, ona ima samo jednu profesiju – majka je, pa je odlazak dece iz kuće, kao i neprestano odsustvo muža, kod nje izazvalo anksioznost i doživljaj da je njen život, završetkom poverene joj misije, postao uzaludan. Florijan Zeler, na vrhuncu svoje popularnosti, posle bolne drame „Sin“, o „nasmejanoj depresiji“ i samoubistvu neprilagođenog deteta, kao i razarajućoj bolesti demencije starca u „Ocu“, koji konfabulira deluziju paralelne stvarnosti, u završnoj drami trilogije, „Majka“, problem žene koja provodi čitave dane u praznom domu, u beskraj vrteći u glavi uspomene na vreme kada je bila korisna, gajeći decu, prikazuje kao opšte mesto, dijagnozu na kojoj se, verovatno, bogate psihoterapeuti širom sveta, cveta farmakomafija i izluđuju deca, pridavljena krivicom što su izdajice one koja ih je rodila i posvetila im život. Ana, majka o kojoj je ovde reč, zatvorena u svoju traumu, koju na sceni odslikava bezbroj jastuka, koji prigušuju, reklo bi se, krik (ali nemaju nikakav važniji značaj, ne „rade“ u zamisli scenografkinje i kostimografkinje, Adise Vatreš Selimović) samu sebe razboljeva krivicom, kojom osuđuje muža (Mehmed Porča), obožavanog sina (Enes Kozličić), njegovu devojku, koja joj ga je oduzela (Elma Juković)…
U ulozi Ane, Tatjana Šojić je vrlo ubedljiva, tačna i istinita, prepoznatljiva iz literature i iz života, nemoćna da se odupre svojoj patološkoj materinskoj ljubavi prema sinu, opterećena animozitetom prema kćeri i netrpeljivošću prema (mladom) mužu, za koga do kraja ne znamo, vara li je ili ne. Šojić je izvrsna u tumačenju duboke patnje, koja ne prihvata završetak materinskog primalnog krika, koji se, jasno je, ponavlja kao prvobitni greh, do smrti. U tom karakteru, čudna dramska ideja je flertovanje sa sinom (dramaturg Stela Mišković), do koga dolazi u trenutku Anine potpune nemoći da ga zadrži pored sebe i da ga spreči da se vrati u život sa svojom dragom. Ako je ovaj zahvat Zelerovo delo, on je potpuno neprimeren anamnezi materinske patnje za obožavanim detetom, bez koga sama ne postoji, a ako je domišljatost autorskog tima predstave (reditelj, dramaturg), onda mu se može spočitati da unutrašnju Aninu tešku borbu sa depresijom poništava i banalizuje. Simbol crvene haljine, kako na majci, tako i na sinovljevoj devojci, dodaje značenje nadolazećoj katastrofi, koja će boju ljubavi preobratiti u boju krvave patnje.
Dino Mustafić minuciozno, pažljivo i inventivno vodi Anu do ruba svesti i života, pa je, pomalo groteskno, vraća nazad, ne u život, nego u njenu traumu. Inteligentno razrađenim mizanscenom – sa stolom, stolicama koje majka popravlja, lampom koju pali i gasi, vratima koja dovode i odvode članove porodice, ubrzanjem njihovih ulazaka i izlazaka do neprepoznatljivosti i besmisla – Mustafić odlično odslikava stanje Anine svesti i psihološkog stupora, ostavljajući gledaocu da zaključi šta je istina, ako ona, kao objektivna kategorija, ovde i ima pravog značaja.
Spajder-majka, neverni otac, nevoljena kći, obožavani, gnevni sin, njegova manipulativna devojka, bili bi samo primeri jedne od mnogih posledica protoka vremena, odrastanja, starenja i gubitka intimnosti i ljubavi i porodici, da u ulozi Ane nije moćna, a krhka Tatjana Šojić, koja savršeno prikazuje ženu što se predala svojoj samoći i izlišnosti, ali je duševni bol prisiljava da ga stalno podstiče, umnožava i potpiruje, svesna da sebe dovodi na ivicu razuma i života, kao i da sina čini time invalidom u socijalnom i emotivnom smislu. Odlična Tatjana Šojić, kao i efektan, iako ne najbolji u trilogiji, njen treći deo, pa onda i inventivna Mustafićeva režija i aktuelnost teme, čine dramu „Majka“ Florijana Zelera dobrim izborom za selektorski „drim tim“ ovogodišnjih teatarskih susreta u Brčkom.
Piše: Dragana Bošković, teatrolog, pozorišna kritičarka „Večernjih novosti“
Foto: Dejan Đurković