Posebnu vrijednost Susretima pozorišta/kazališta u Brčkom i specifičnost izražajnih festivalskih obilježja daje domaća drama, odnosno drama koja je pisana na jednom od jezika (bosanski, hrvatski, srpski) kojim govore konstitutivni narodi u Bosni i Hercegovini. To je osnovni lajt motiv Festivala u Brčkom. Na Festivalu mogu učestvovati predstave koje su nastale po dramskom predlošku nekog od autora koji piše na jednom od tri pomenuta jezika, ali nagradu za najbolji dramski tekst, svake godine po Pravilima Susreta, može dobiti pisac koji je iz BiH, bilo rođenjem ili prebivalištem u ovoj državi. Na taj način se na jednoj strani želi popularisati i afirmisati domaća drama i domaći pisac u užem smislu, a u širem cjelokupni južnoslovenski dramski spisateljski opus. Dramski tekstovi koji su izvedeni na festivalskoj pozornici u Brčkom konstituišu svojevrsni vidljivi interkultaralni i intertekstualni dijalog koji je posvećen teatru i dramskom spisateljstvu.
Budući da su osamnaeste godine trećeg milenijuma bili trideset i peti Susreti pozorišta/kazališta, odnosno da je tada bilo četrdeset i pet godina njihovog organizovanja, ništa logičnije nije bilo nego da se povodom toga jubileja objavi “Antologija BH drame kazališnih Susreta”, koja obuhvata nagrađene dramske tekstove od 2002. pa do godine u kojoj su bili XXXV Susreti po redu. Zašto od 2002. godine? Iz razloga što su pomenute godine obnovljeni Susreti, poslije desetogodišnje stanke u njihovom organizovanju zbog urušavajuće destrukcije koja je tada pogodila i bosanskohercegovačko, i cjelokupno južnoslovensko društvo. I zato što je od tih XIX Susreta poseban naglasak dat domaćem dramskom tekstu.
Na taj način dramski pisac na Susretima pozorišta/kazališta zauzima posebno mjesto u strukturi i predstave, a i festivalskog zbivanja.
U osamnaestogodišnjem trajanju obnovljenih Susreta nagradu je odnijelo petnaest drama koje su nastale iz pera trinaest dramskih pisaca. Dva pisca (Dževad Karahasan i Almir Imširević) su po dva puta dobijali nagradu za najbolji dramski tekst. Tri godine (2002, 2006 i 2014) nagrada za dramski tekst nije dodijeljena ni jednom autoru, jer su stručni žiriji smatrali da pomenutih godina nijedan tekst ne zavređuje da dobije tu nagradu.
Izdanje “Antologija BH drame kazališnih Susreta” obuhvata četiri toma u kojima su uvršteni pobjednički dramski tekstovi. Svi autori objavljenih dramskih tekstova su dali saglasnost da se njihova drama nađe u pomenutoj Antologiji.
U prvi tom su uvršteni dramski tekstovi: “Katarina Kosača – poslednja večera (Ibrahim Kajan), “Phoenix je sagorio uzalud” (Safet Plakalo), “Glavom krozazid” (Zlatko Topčić) i “Prikazanje – čudo u Latinluku” (Dževad Karahasan).
Dramski tekstovi koji su ušli u drugi tom Antologije su: “Igra plakanja” (Almir Imširević), “Balon od kamena – moja sjećanja” (Radmila Smiljanić), “Bizarno” (Željko Hubač) i “Otac na službenom putu” (Abdulah Sidran).
Po tri drame čine treći i četvrti tom Antologije.
Dramski tekstovi koji su ušli u treći tom su: “Kad bi ovo bio film” (Almir Imširević), “Koncert ptica” (Dževad Karahasan) i “Brašno u venama” (Igor Štiks).
Četvrti tom Antologije čine drame: “Drang Nacht Western ili Prodor na Zapad” (Dragan Komadina), “Mirna Bosna” (Boris Lalić) i “Naši dani” (Željko Stjepanović).
Četvorotomna edicija “Antologija BH drame kazališnih Susreta” samo je djelić onoga što se zove i čuva kao dramska baština Susreta pozorišta/kazališta. Objavljeni dramski tekstovi predstavljaju kontinuitet strukture što se zove festivalsko biće i trajanje. Kroz njih se može analizirati i razmatrati druga dekada Festivala, koja broji osamnaest Susreta, a koji su prvo Susreti kontinuiteta, pa potom Susreti kvaliteta.
Bogatstvo objavljenih tekstova i autora su temelj na kome se bazira dramsko stvaranje festivalskog tipa. Svi dramski tekstovi uspostavljaju svojevrsni dijalog između predstava, protagonista i institucija, a koji je nužna tačka razumijevanja festivalske prošlosti, ali i ključ samorazumijevanja budućih Susreta poozorišta/kazališta.
Ono što je među koricama Antologije je nešto što je nezaobilazno i u cjelokupnom južnoslovenskom dramskom stvaranju. Sadržinske strukture tema koje su tretirane u objavljenim dramskim tekstovima su originalne i autentične. Obuhvataju dosta toga novoga u južnoslovenskoj dramskoj književnosti. Svi tekstovi predstavljaju drame atmosfere budući da svoj život poslije spisateljskog rada nastavljaju na pozornici. Oni su svaki za sebe svojevrsna hronika o životu, bilo sa individualnog ili kolektivnog stajališta. Svaki od njih na specifičan i autentičan način (pre)ispituje sistem vrijednosti, kako, i što, i koliko (istorija, porodica, društvo) utiču na njega.
Zbog toga i “Antologiju BH drame kazališnih Susreta”, poslije njenog objavljivanja treba i puno više čitati, a ne samo ono što je u njoj gledati na sceni. Iz čitanja pomenute Antologije uvijek se dobija neka nova energija i inspiracija koja će iskazati vitalizam karakterističan za sadržajnost objavljenih dramskih tekstova, ali i za sceničnost.
Piše: Srđan Vukadinović
Foto: Dejan Đurković